“Dit is gerusstellend om te weet dat jy op jou eie grond staan. Grond is omtrent die enigste ding wat nie kan wegvlieg nie.” (Engelse romanskrywer Anthony Trollope, vrylik vertaal.)
Met rente- en huisleningkoerse tans op hul laagste sedert 2022, is dit verstaanbaar dat die vertroue in Suid-Afrika se eiendomsmark teen die einde van 2025 ’n rekordhoogtepunt van 87% bereik het. Hierdie optimisme word verder aangehelp deur die land se positiewe ekonomiese vooruitsigte na die Begroting van 2026, sowel as die verhoging van 50% in die primêre woning-uitsluiting (wat verkope van residensiële eiendom behoort te bevorder, omdat kapitaalwinsbelasting vir verkopers ietwat verlaag word).
As jy ’n koper is wat gereed is om ’n aanbod op ’n huis te maak, onthou dat jy ook vir die bykomende kostes bo en behalwe die koopprys voorsiening moet maak. In die opwinding van die kooptransaksie (veral as dit jou eerste huis is) kan jy maklik te min vir alles begroot. As jy vooraf jou volledige somme maak behoort daar geen onaangename finansiële verrassings vir jou te wees nie. Indien jy ’n bepaling van die verkoopooreenkoms oortree deur nie betyds te betaal nie, kan die verkoop selfs gekanselleer word en ’n eis vir skadevergoeding kan selfs teen jou ingestel word.
Met ’n deeglike begroting en kontantvloeiberekening kan jy vooraf seker maak dat jy die huis waarop jy besluit het, wel kan bekostig – én dat jy alles betyds sal kan betaal.
Kyk na die lys wat ons hieronder saamgestel het en gebruik dit om jou eie deeglike kontantvloeiberekening voor te berei. Ignoreer enigiets wat nie op jou van toepassing is nie, onthou ook dat elke koper se situasie en koopooreenkoms uniek sal wees, so dit is slegs ‘n algemene kontrolelys.
Kostes moet voor oordrag betaal word.
- Die deposito: Die meeste koopooreenkomste – dikwels verwys ons na ‘n “Aanbod om te Koop” (Offer to Purchase) totdat die verkoper dit aanvaar – bepaal dat die koper ‘n deposito moet betaal, gewoonlik 5% tot 10% van die koopprys.
- Die bank se aanvangsfooi vir verband-/huislening: Hierdie fooi sluit gewoonlik die bank se waardasiefooi in en word by jou lening gevoeg. Die bedrae wissel tussen die verskillende banke, maak dus seker by jou bank wat hul aanvangsfooi gaan wees.
- Huisversekeringspolis en lewensdekkingspolis (indien deur die bank vereis): Maak seker dat jy voorsiening maak vir betaling van die eerste premies voor verbandregistrasie.
- Die uitstaande bedrag op die koopprys: Indien die deposito wat jy betaal het en die verbandleningsbedrag nie die volle koopprys dek nie, moet jy die uitstaande balans natuurlik voor oordrag per EFT aan die oordragprokureurs oorbetaal.
- Hereregte: Tensy BTW op die verkoop van toepassing is, gaan hereregte betaalbaar wees. Dit is ‘n regeringsbelasting wat voor oordrag ten volle aan SARS betaal moet word. Hereregte is op alle eiendomsverkope van meer as R1 210 000 betaalbaar volgens ‘n glyskaal wat direk aan die verkoopprys gekoppel is. Die koper betaal dit aan die oordragprokureurs, wat dit weer netso aan SARS moet oorbetaal. Dit kan ‘n aansienlike bedrag wees.
- Oordragkoste: Die oordragprokureur (aktebesorger) se professionele fooie word bereken ingevolge ‘n glyskaal wat direk gekoppel is aan die verkoopprys. Die fooie word jaarliks hersien. Daar is ook uitgawes en kostes vir FICA-verifikasie, aktesoektogte, posgeld en klein uitgawes, en soortgelyke uitgawes wat op die rekening aangedui sal word.
- Verbandregistrasiefooie: Indien jy ‘n verbandlening uitneem, stel die bank ‘n prokureursfirma aan om die verband as sekuriteit vir die lening te registreer, met die fooie wat bereken word op die leningsbedrag, insluitend die prokureursfooie, FICA-fooie en ‘n voorgeskrewe Aktekantoor-registrasiefooi.
- Aktekantoorfooie: Dit is die hanteringskostes wat die regering vir beide oordrag en verbandregistrasie in die Aktekantoor hef.
- Munisipale uitklaring: Jou plaaslike munisipaliteit sal vooruitbetaling van munisipale tariewe vereis voordat dit die nodige klaringsertifikaat uitreik. Afhangend van die beleid van die spesifieke munisipaliteit, sal hierdie bedrae pro rata tussen die koper en die verkoper verdeel word; anders sal die munisipaliteit die volle bedrag van die verkoper vorder; met ‘n latere terugbetaling aan die verkoper, van alles wat gehef is na datum van registrasie. Die koper se eerste munisipale rekening kan dan terugwerkend opgestel word vanaf datum van registrasie. As koper maak dit sin vir jou om hiervoor te begroot en selfs die fondse maandeliks opsy te sit; vir wanneer die munisipaliteit se rekords opgedateer word; en hulle na die koper kyk vir betaling vanaf datum van registrasie.
- Heffingsuitklaring: Net so, as jy in ‘n kompleks gaan koop, sal die bestuursagent (van die deeltitel se regspersoon of die huiseienaarsvereniging) pro-rata heffingsbetalings vereis voordat hulle die nodige heffingsuitklaringsertifikaat vir die transaksie sal uitreik.
- Okkupasiehuur (indien van toepassing): Indien jy voor oordrag reeds okkupasie van die eiendom gaan neem, moet jy ook voorsiening maak vir die betaling van die okkupasiehuur wat julle voorheen in die koopooreenkoms met mekaar sou ooreengekom het; of wat julle met okkupasie skriftelik met mekaar ooreengekom het.
- Deposito’s vir Munisipale dienste: Indien jou plaaslike munisipaliteit deposito’s vereis wanneer jy water- en elektrisiteitsrekeninge oopmaak.
- Verhuisingskostes: Dit moet ook deel van jou begroting wees.
Sommige van hierdie kostes kan maklik oor die hoof gesien word, veral as jy nie weet dat dit betaal moet word nie. Die bedrae tel vinnig op. Beplan en begroot dus vooraf vir al hierdie kostes en uitgawes, soos wat dit op jou geval van toepassing gaan wees, voordat jy jou aanbod om te koop onderteken en voorlê.
Deurlopende maandelikse koste na oordrag.
As deel van jou toekomstige maandelikse begroting en beplanning moet jy jou voorsiene verbandpaaiemente, munisipale belastings en kostes, heffings (indien jy in ’n kompleks koop), verbruiksdienste soos water en elektrisiteit, versekeringspremies vir die eiendom sowel as die huisinhoud, en ander uitgawes insluit.
Eenmalige kostes en uitgawes na oordrag.
As jy beplan om veranderinge of herstelwerk te doen, die tuin op te knap, meubels te vervang, nuwe wasmasjien of yskas in te sit, of enigiets soortgelyks, maak seker dat hierdie kostes ook deel van jou begroting is, sodat jou geld hiervoor voldoende is. Anders moet jy dit in fases doen en vir later begroot. As deel van jou langtermynbeplanning, moet jy in elk geval vir deurlopende huisonderhoud begroot.
Ons is hier om te help, so laat weet ons as jy enige vrae het, enige verdere inligting benodig, of hulp benodig met jou kontantvloeiberekening spesifiek vir jou voorgenome aankoop.
Vir enige navrae of hulp, kontak gerus ons Aktesafdeling.
Disclaimer: The information provided herein should not be used or relied on as professional advice. No liability can be accepted for any errors or omissions nor for any loss or damage arising from reliance upon any information herein. Always contact us for specific and detailed advice.
© LawDotNews